Defensie tijdens Covid-19

Er is al veel geschreven over de coronacrisis. Het merendeel van die artikels begint ongeveer zo: ‘De coronacrisis heeft ons leven overhoop gehaald’. Of zo: ‘Covid-19 en het nieuwe normaal’. Of nog: ‘De hele wereld wordt in z’n greep gehouden door het coronavirus’. Dit artikel begint anders. Dit artikel begint zelfs helemaal tegenovergesteld, namelijk met de stelling dat Covid-19 de kerntaken van Defensie nooit in het gedrang heeft gebracht. Ondanks de crisis heeft Defensie ervoor gezorgd dat het kon blijven doen wat het moet doen: de continuïteit van zijn operaties verzekeren.

Operaties van Defensie

De Strategische Visie voor Defensie is ondertussen vier jaar oud maar nog steeds de leidraad voor alles wat Defensie doet. Volgens dat document heeft het Belgische leger drie kerntaken. De eerste is bijdragen aan de collectieve defensie via de NAVO ter verdediging van de territoriale integriteit van de alliantie. De tweede bijdragen aan de collectieve veiligheid via crisismanagementoperaties in multilateraal of internationaal verband en ten slotte het beschermen van de Belgische onderdanen wereldwijd.

Kort gesteld: deelnemen aan (buitenlandse) operaties is de core business van Defensie. Covid-19 heeft uiteraard invloed gehad op de operaties van Defensie, dat kon ook niet anders, maar het heeft ze nooit stilgelegd.

Neem bijvoorbeeld de Baltic Air Policing-operatie in Litouwen. Die ging van start op 4 september 2019, lang voor de uitbraak van het virus, met als doel de integriteit van het luchtruim boven de Baltische staten te vrijwaren. Het laatste Belgische detachement, bestaande uit een vijftigtal Belgische militairen, startte zijn opdracht eind februari, net voor de start van de crisis.

Al snel werd duidelijk dat Covid-19 voor de missie een struikelblok zou vormen als er geen maatregelen werden genomen. Dus besliste Defensie om alle personeelsaflossingen te annuleren en het detachement in isolatie te plaatsen. Een moeilijke beslissing, want daardoor moest het aanwezige detachement langer blijven dan gepland. Dankzij die beslissing is er echter niemand ziek geworden en konden de Belgische piloten zonder onderbreking elke dag de veiligheid van het luchtruim blijven garanderen.

Hetzelfde verhaal geldt voor de Belgische operaties in onder andere Afghanistan, Mali, op zee en in eigen land: overal gebeurden er aanpassingen. Overal werden er maatregelen genomen om de gezondheid van het militaire personeel zo goed mogelijk te garanderen. Slechts één enkele keer moest een operatie vroegtijdig beëindigd worden: toen er aan boord een besmetting was vastgesteld, moest het fregat Leopold I sneller dan voorzien zijn thuishaven opzoeken. Nergens anders kwam echter een operatie tot stilstand. Ook niet in eigen land, waar de beveiligingsoperaties Vigilent Guardian en Spring Guardian gewoon doorliepen, met beschermingsmaatregelen voor de deelnemende militairen.

Defensie kon steeds de continuïteit van zijn operaties waarborgen. Elke activiteit verbonden met een specifieke operatie werd als essentieel beschouwd, zoals de predeployment trainings, de voorbereidende trainingen van een vertrekkend detachement. Eind maart nog werden militairen van het Bataljon Bevrijding – 5 Linie klaargestoomd om hun collega’s in Afghanistan af te lossen.

Hulp aan de natie

De operaties van Defensie werden en worden dus zoveel mogelijk gewaarborgd. Ook tijdens de zwaarste gezondheidscrisis die de wereld de afgelopen decennia gekend heeft, stond Defensie paraat voor de Belgische bevolking. In tijden van crisis staat het leger altijd klaar als strategische reserve. Al snel werd duidelijk dat die reserve tijdens de coronacrisis veelvuldig aangesproken zou worden.

Net als al het medisch personeel in België en daarbuiten klopte het medisch personeel van Defensie overuren. Ze werden ingezet in rust- en verzorgingstehuizen over het hele land. Daar haalden ze de zwaarste druk van de schouders van het personeel en leidden ze hen op. Met hun ambulances vervoerden ze patiënten tussen ziekenhuizen. Het Militair Hospitaal Koningin Astrid leende beademingstoestellen uit aan burgerziekenhuizen, bezorgde een RNA-extractieapparaat aan het Instituut voor Tropische Geneeskunde en stelde zijn mortuarium ter beschikking.

Ook de Landcomponent zette een aantal militairen in in de Belgische woonzorgcentra. Daar gingen onder andere koks en klusjesmannen, maar ook ontsmettingsploegen aan de slag. De Field Accomodation Unit, die gespecialiseerd is in het opbouwen van tijdelijke infrastructuur, installeerde verschillende burelencomplexen, doucheruimtes en andere zalen om mensen toe te laten fysieke afstand te bewaren. De belangrijkste bijdrage van de Landcomponent kwam er op logistiek vlak: het militaire kwartier in Peutie werd omgebouwd tot een logistieke hub. In dit verdeelcentrum werd aangekocht medisch materiaal getrieerd, gestockeerd en verdeeld over het hele land. Daaronder ook de 18 miljoen mondmaskers die de federale overheid via Defensie aankocht voor elke Belgische inwoner.

De Marinebasis in Sint-Kruis werd door minister De Backer aangeduid als officieel verdeelpunt voor beschermingsmiddelen in de provincie West-Vlaanderen. Aangekomen beschermkledij werd er op gebreken gecontroleerd, ingeladen en naar de eindgebruikers getransporteerd.

Defensie deed een beroep op zijn Luchtcomponent om te doen waar hij goed in is: vliegen. Vooral tijdens de start van de crisis, maar ook later brachten militaire piloten Europese burgers vanuit onder andere Mali, de Democratische Republiek Congo, Rwanda en Burundi terug naar België. Na de vlucht werd het toestel telkens ontsmet door CBRN-specialisten van de Luchtcomponent.

Defensie als brandverzekering

Defensie wordt weleens vergeleken met een brandverzekering: je hoopt het nooit nodig te hebben, maar bent blij dat het er is wanneer je huis in brand staat.

De afgelopen maanden stond de wereld in brand en Defensie was er voor de Belgische bevolking. Niet alleen heeft het gedaan wat volgens minister Philippe De Backer “niemand anders had kunnen doen”: op zo’n korte tijd zo’n grote logistieke operatie op poten zetten. Daarbij is Defensie ook nooit zijn eigen core business uit het oog verloren. Een verzekering om ‘u’ tegen te zeggen.

Lees meer over de hulp van Defensie op het vlak van:

Tekst: Stijn Verboven